Η Ενδομητρίωση είναι μία συχνή και σε κάποιες περιπτώσεις εξαιρετικά επώδυνη πάθηση που πλήττει τις γυναίκες όλων των ηλικιών.

Η παρουσία της είναι έντονη λόγω του σφοδρού πόνου, αλλά όχι προφανής. Τα συμπτώματα της μπορεί να παραπλανήσουν την ασθενή, το περιβάλλον της ακόμη και έναν όχι εξειδικευμένο ιατρό. Μεγάλο ποσοστό γυναικών νοσούν και δεν το γνωρίζουν!

Γυναίκες που κινδυνεύει η γονιμότητα τους, γυναίκες που η καθημερινότητα τους είναι αβάσταχτη λόγω του δυνατού πόνου, γυναίκες που βιώνουν την υποτροπή της νόσου κατόπιν αποτυχημένων επεμβάσεων, γυναίκες που υποφέρουν και αναρωτώνται  για τη νόσο και ποια είναι η ενδεδειγμένη θεραπεία για εκείνες.

Για όλες αυτές τις γυναίκες που υποφέρουν και ζητούν άμεση αξιολόγηση , υπεύθυνη καθοδήγηση και αποτελεσματική θεραπεία, δημιουργήθηκε το Κέντρο Ενδομητρίωσης του ΛΕΥΚΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ, το οποίο αποτελεί το μοναδικό Εξειδικευμένο Κέντρο Ενδομητρίωσης στην Ελλάδα, που παρέχει τη δυνατότητα διάγνωσης, αξιολόγησης και θεραπείας της ασθενούς.

Το Κέντρο Ενδομητρίωσης αποτελείται από μια έμπειρη ομάδα εξειδικευμένων και διαφορετικών ειδικοτήτων ιατρών (ειδικοί γυναικολόγοι στη θεραπεία της υπογονιμότητας, χειρουργοί λαπαροσκοπικής γυναικολογίας, πυελικοί κ γενικοί χειρουργοί, ουρολόγοι, απεικονιστές σε θέματα ενδομητρίωσης κλπ.), με αποτέλεσμα να προσφέρει τη δυνατότητα διερεύνησης και αξιολόγησης του περιστατικού σε ΜΙΑ ΜΟΝΟ συνεδρία.

Η Ενδομητρίωση σε νούμερα

  • Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, περισσότερες από 176 εκατομμύρια γυναίκες σε ολόκληρο τον κόσμο νοσούν από ενδομητρίωση. Αυτό σημαίνει ότι 1 στις 10 γυναίκες πάσχει από ενδομητρίωση.
  • Ο μέσος όρος ηλικίας εμφάνισης της ενδομητρίωσης είναι τα 27 χρόνια μιας γυναίκας, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί και από τα 17 χρόνια. Είναι μια χρόνια πάθηση κατά την οποία κύτταρα από το ενδομήτριο (το εσωτερικό της μήτρας) αναπτύσσονται σε άλλα σημεία συνήθως έξω από τη μήτρα. Τα σημεία όπου εμφανίζεται συχνότερα ενδομητρίωση είναι το περιτόναιο, οι ωοθήκες, οι σάλπιγγες και η ουροδόχος κύστη.
  • 1 στις 2 γυναίκες αργούν να ανακαλύψουν ότι πάσχουν από ενδομητρίωση, καθώς η νόσος δεν παρουσιάζει πάντα συμπτώματα
  • Η διάγνωση μπορεί να καθυστερήσει από 7 έως 10 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι μια γυναίκα μπορεί να νοσεί για σχεδόν μία δεκαετία χωρίς να λάβει κατάλληλη θεραπεία.
  • 68% των γυναικών που πάσχουν από ενδομητρίωση είχαν αρχικά διαγνωσθεί λανθασμένα με κάποια άλλη πάθηση. Γι’ αυτόν τον λόγο είναι πάρα πολύ σημαντικό να πραγματοποιούνται έγκαιρα οι κατάλληλες εξετάσεις από εξειδικευμένο στην ενδομητρίωση γιατρό.
  • Ο πόνος της ενδομητρίωσης είναι από τους πιο αφόρητους πόνους που μπορεί να αισθανθεί ένας άνθρωπος. Ανήκει στο top 20 των ισχυρότερων πόνων σύμφωνα με το NHS
  • Το 82% των γυναικών πολλές φορές δεν μπορεί να συμμετέχει σε καθημερινές δραστηριότητες εξαιτίας της ενδομητρίωσης.  Όλες οι γυναίκες που πάσχουν από ενδομητρίωση αισθάνονται συχνά καταβεβλημένες τόσο από την έλλειψη ενημερότητας για τη νόσο, όσο και από την έλλειψη κατανόησης της κατάστασης τους.
  • Το 73% των γυναικών με ενδομητρίωση είχαν αρνητική επιρροή στις σχέσεις τους εξαιτίας της νόσου.

Συχνές Ερωτήσεις

Πρόκειται για μία βασανιστική νόσο που εμφανίζεται σε γυναίκες από την έναρξη της εμμήνου ρύσης και μπορεί να επηρεάσει τη φυσική, πνευματική, επαγγελματική και κοινωνική τους ζωή, λόγω του αφόρητου πόνου τον οποίο βιώνουν και παρεμβαίνει καθοριστικά σε κάθε τους δραστηριότητα.

Ένα σημαντικό ποσοστό από τις γυναίκες αυτές, πονούν ακόμη και κατά τη διάρκεια της  σεξουαλικής πράξης, ενώ παρουσιάζονται και περιπτώσεις που επηρεάζεται η γονιμότητα τους.

Το παραπλανητικό ερώτημα « έως ποιο βαθμό θεωρείται ο πόνος φυσιολογικός κατά τη διάρκεια της περιόδου» έχει παγιδέψει αναρίθμητες γυναίκες και το οικογενειακό τους περιβάλλον, αμφισβητώντας τα παράπονα των ασθενών και οδηγώντας τες σε απελπισία, αφού δεν μπαίνουν στη διαδικασία αναζήτησης εξειδικευμένης ιατρικής διάγνωσης και θεραπείας!

Συνεπώς, η ενδομητρίωση είναι μία ύπουλη ασθένεια διότι :

  • έχει κοινωνικές και οικογενειακές προεκτάσεις, μιας και παρεμποδίζει τη φυσιολογική δραστηριότητα της ασθενούς από την καθημερινότητα της, χωρίς όμως το άμεσο περιβάλλον της να αναγνωρίζει το βαθμό της σοβαρότητας του πόνου.Ως αποτέλεσμα, την απόγνωση και την καθημερινή δυστυχία πολλών γυναικών, που υποφέρουν από αυτήν.
  •  Όταν δεν γίνει έγκαιρη διάγνωση και σωστή θεραπεία, με χειρουργική συνήθως παρέμβαση από εξειδικευμένο ιατρό, τότε η νόσος αναπτύσσεται με καταστροφικές συνέπειες για τη γονιμότητα και την υγεία της γυναίκας

Υπάρχουν τρείς βασικές περιοχές στο σώμα που συναντούμε συχνότερα αυτές τις βλάβες: οι ωοθήκες, η περιτοναϊκή επιφάνεια και οι ιστοί που βρίσκονται στην πύελο αλλά κάτω από την επιφάνεια του περιτοναίου. Σπανίως, η ενδομητρίωση μπορεί να βρεθεί και σε όργανα μακριά από την πύελο όπως το έντερο, το διάφραγμα ή ακόμα και στον πνεύμονα.

Ο όρος Ενδομητρίωση σημαίνει ύπαρξη κυττάρων του ενδομήτριου εκτός μήτρας. Τέτοια κύτταρα μπορούν να παρασυρθούν με το αίμα της περιόδου και να εμφυτευθούν σε διάφορα σημεία της πυέλου. Σάλπιγγες, ωοθήκες, περιτόνεο, παχύ έντερο και ουροδόχος κύστη είναι πιθανά όργανα στόχοι. Στο σημείο που εμφυτεύεται το έκτοπο ενδομήτριο συμπεριφέρεται ακριβώς όπως μέσα στην μήτρα, δηλαδή προκαλεί μια μικρή έμμηνο ρήση. Μήνα με τον μήνα το αίμα συλλέγεται και η ποσότητα αυτή δημιουργεί κύστεις. ΄Έτσι, προκύπτουν οι κύστες στις ωοθήκες που ονομάζουμε “σοκολατοειδείς” λόγω του χρώματος που αποκτά το αίμα μετά από κάποιο διάστημα. Υπάρχουν όμως και άλλες μορφές ενδομητρίωσης που ανευρίσκονται βαθύτερα στους ιστούς. Αυτές οι μορφές είναι πιο συμπαγείς και η βλάβες που προκαλούνται λέγονται όζοι. Αυτός ο τύπος ενδομητρίωσης ονομάζεται “εν τω βάθει ενδομητρίωση” και αποτελεί την πιο επώδυνη μορφή.

Η ενδομητρίωση δημιουργεί συχνά κύστες στις ωοθήκες που εντοπίζονται με τον υπέρηχο. Μια άλλη μορφή της αποτελεί κηλίδες ενδομητρίωσης στο περιτόναιο και εστίες βαθύτερα στους ιστούς των γεννητικών οργάνων, του εντέρου και της ουροδόχου κύστης. Αυτή η μορφή ονομάζεται οζώδης ή διηθητική οπισθοπεριτοναϊκή ενδομητρίωση και αντιμετωπίζεται μόνο με λαπαροσκοπική εξαίρεση. Γενικότερα η ενδομητρίωση σε όλες τις μορφές της θεραπεύεται σωστά μόνο χειρουργικά.

Η νόσος ανακαλύφθηκε περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα και έκτοτε αποτελεί το επίκεντρο έρευνας δεκάδων γενεών μελετητών. Μετά από 100 χρόνια έρευνας και δημοσιεύσεων, η ιατρική γνώμη καταλήγει στο ότι στη βάση της πάθησης υπάρχει ένας προδιαθεσικός γενετικός παράγοντας στη γυναίκα, ο οποίος μετά την εφηβεία πυροδοτεί μια σειρά από ορμονικά, ανοσολογικά και βιοχημικά γεγονότα, που έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αυτών των βλαβών. Ίσως σε αυτά να προστίθενται και περιβαλλοντολογικοί λόγοι, που ενίοτε ενισχύουν τη γενετική προδιάθεση του ατόμου.

H ενδομητρίωση αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση τόσο για τον ιατρό όσο και για την ασθενή.  Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες ο μέσος χρόνος διάγνωσης της νόσου μπορεί να φτάσει τα 7 έτη από την έναρξη των συμπτωμάτων. Δυστυχώς αυτό συμβαίνει διότι η ενδομητρίωση είναι μια συνθέτη νόσος, που εμφανίζεται με ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων.

Άλλοτε τα συμπτώματα είναι ήπιας φύσεως ενώ άλλες φορές πολύ πιο έντονα .
Η ενδομητρίωση πέραν των ουσιαστικών προβλημάτων υγείας, (όπως ουρολογικά η γαστρεντερικά προβλήματα), επηρεάζει δραματικά  την ποιότητα ζωής, την ψυχολογία  αλλά και τη γονιμότητα της γυναίκας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι την τελευταία δεκαετία έχουμε παρατηρήσει αύξηση των κρουσμάτων που οφείλεται :

  • αφενός στις ανώτερες -διαγνωστικές μεθόδους ικανές πλέον να εντοπίσουν τη νόσο
  • στην καλύτερη εκπαίδευση των ιατρών ώστε να την αντιλαμβάνονται νωρίτερα
  • αλλά και σε άλλες δυο σημαντικά αίτια: τη σημαντική καθυστέρηση τεκνοποίησης της σύγχρονης γυναίκας και την παρουσία τοξινών (όπως συντηρητικά και φυτοφάρμακα) στις τροφές μας.

Η ενδομητρίωση σε κάποιες μορφές της, όπως οι οπισθοπεριτοναϊκές μορφές, προκαλεί πόνο κατά την διάρκεια της περιόδου. Οι κύστες στις ωοθήκες ή η περιτοναϊκή ενδομητρίωση προκαλούν πόνο όταν συνοδεύονται και από διηθητικές εστίες που είναι και ο λόγος του πόνου.

Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης μπορεί να περιλαμβάνουν:

  • Έντονη δυσμηνόρροια (πόνος περιόδου), που χειροτερεύει με την πάροδο του χρόνου
  • Χρόνιος πόνος χαμηλά και πίσω στη λεκάνη
  • Πόνος κατά τη διάρκεια και μετά την επαφή
  • Γαστρεντερικές ενοχλήσεις
  • Επίπονες εντερικές κινήσεις και ούρηση στην εμμηνορρυσία
  • Βαριές και μακριές εμμηνορρυσίες
  • Μικρή διαφυγή αίματος ανάμεσα στις περιόδους
  • Υπογονιμότητα
  • Γαστρεντερικά προβλήματα όπως διάρροια, δυσκοιλιότητα, μετεωρισμό (φούσκωμα) ειδικά κατά την διάρκεια της περιόδου

Η ενδομητρίωση έχει πολλές διαβαθμίσεις βαρύτητας. Σαν βαρύτητα εννοούμε πόσο εκτεταμένη είναι η ενδομητρίωση, ποσά όργανα έχει προσβάλει, και πόσο καιρό έχει δράσει μέσα στο σώμα. Άρα, η βαρύτητα εκφράζεται από συνδυασμό παραγόντων. Όσο πιο διάχυτη είναι η νόσος, τόσο και η έκταση το βάθος και ο αριθμός των οργάνων που μπορεί να προσβάλει. Ο τρόπος που η ενδομητρίωση ενοχλεί την γονιμότητα είναι η δημιουργία συμφύσεων που όσο αυξάνονται, παραμορφώνουν την ανατομία και φυσιολογία των έσω γεννητικών οργάνων.

Αν η νόσος αντιμετωπισθεί έγκαιρα, η θεραπεία και η αποκατάσταση της λειτουργίας των οργάνων είναι ικανοποιητική. Σε παραμελημένες όμως μορφές, που η ενδομητρίωση έχει παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ή εάν έχει χειρουργηθεί στο παρελθόν πλημμελώς, τότε η αποκατάσταση της γονιμότητας δεν είναι και τόσο τέλεια.

Συμπερασματικά, οι παράγοντες που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα του χειρουργικού αποτελέσματος είναι, η διάρκεια της δραστηριότητας της νόσου στον οργανισμό, η έκταση της νόσου και τέλος, προηγούμενες ανεπιτυχείς χειρουργικές προσπάθειες.

Στην περίπτωση της οπισθοπεριτοναϊκής ενδομητρίωσης η διάγνωση γίνεται κλινικά, διότι η ασθενής περιγράφει ξεκάθαρα την περιοχή και τη συχνότητα του πόνου. Επίσης, έλεγχος και ψηλάφιση της περιοχής προκαλεί σχεδόν πάντοτε τον πόνο που περιγράφει η γυναίκα. Επί πλέον διακολπικός ή διορθικός υπέρηχος συμπληρώνουν την κλινική αξιολόγηση διότι απεικονίζουν την βλάβη ή τις βλάβες, ενώ σε δύσκολες περιπτώσεις η μαγνητική τομογραφία βοηθάει περισσότερο. Σε πολύ ιδιαίτερες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί να γίνει πυελογραφία και βαριούχος υποκλυσμός.

Η Ενδομητριωση ως νόσος δεν οφείλεται μόνο σε γενετικά αλλά περισσότερο σε επιγενετικά αιτία τα οποία ενεργοποιούν τις έκτοπες εστίες του ενδομήτριου και προκαλούν όλες εκείνες τις βλάβες που σήμερα συνθέτουν την παθολογία της ενδομητριωσης.

Οι συνήθεις βλάβες είναι τριών τύπων

Α) Ωοθηκικα εμφυτεύματα έκτοπου ενδομητρίου που στον χρόνο εξελίσσονται σε κύστεις ενδομητριωσης.
Β) Επιφανειακές περιτοναϊκές εστίες.
Γ) Εν τω βαθυ οπισθο-περιτοναϊκές εστίες που με τον χρόνο μεγαλώνουν και παραμορφώνουν την τοπική ανατομία.

Ένα σοβαρό επακόλουθο των βλαβών αυτών είναι ο εγκλωβισμός πυελικων νεύρων πουπροκαλούν πόνο αυξανόμενης έντασης στηναρχή κατα την διάρκεια αλλά αργότερα και εκτός περιόδου, πόνου κατά την σεξουαλική επαφή, και σπανιότερα πόνο κατά την ούρηση η την εντερική κένωση.

Στην Ελλάδα τουλάχιστον αντιπροσωπεύει την πιο συχνή έκφραση της νόσου και συνήθως ανακαλύπτεται τυχαία κατά την διάρκεια γυναικολογικού υπερήχου. Στον υπέρηχο παρατηρούνται κύστες μέσα στις ωοθήκες, οι οποίες λόγω της σύστασης του υγρού- «σοκολατοειδές»- παρουσιάζουν μια ιδιάζουσα ηχογραφική εικόνα. Αυτές όταν ανακαλύπτονται έχουν συνήθως μέγεθος πάνω από 3, 4 εκατοστά και αφορούν συχνότερα την αριστερή ή σπανιότερα και τις δύο ωοθήκες. Χαρακτηριστικά η ωοθηκική ενδομητρίωση δεν πονάει παρά μόνο αν συνοδεύεται από ενδομητρίωση σε άλλες περιοχές όπως π.χ οπισθοπεριτοναϊκή, η οποία συνοδεύεται από άλγος. Λόγω θέσης και μεγέθους μπορεί να εμποδίζει τη φυσιολογική σύλληψη.

Aυτή η μορφή της νόσου ανευρίσκεται τυχαία στη διάρκεια διαγνωστικής λαπαροσκόπησης για υπογονιμότητα. Παρουσιάζει εικόνα καφεοειδών, κόκκινων ή ασπριδερών κηλίδων στην επιφάνεια του περιτοναίου κάτω από τις ωοθήκες, κοντά στη βάση της μήτρας ή στην πρόσθια επιφάνειά της, κοντά στην ουροδόχο κύστη. Παρόλο που δεν δημιουργεί ιδιαίτερα προβλήματα στην κοιλιά όπως συμφύσεις ή ανατομικές ανωμαλίες, φαίνεται να συναντάται πιο συχνά σε γυναίκες που προσπαθούν να τεκνοποιήσουν παρά σε γυναίκες που έχουν ήδη οικογένεια. Ο μηχανισμός με τον οποίο ενοχλούν τη σύλληψη είναι άνοσο-χημικός και η γονιμότητα βελτιώνεται μετά την εξαίρεση των περιτοναϊκών βλαβών ή τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής.

Η θεραπεία είναι επεμβατική, γίνεται λαπαροσκοπικά και αφορά την αφαίρεση της κύστης με τη λιγότερο δυνατή ενόχληση του υγειούς ωοθηκικού ιστού.

Πρόκειται για την πιο σοβαρή έκφραση της νόσου διότι δημιουργεί σοβαρές ανατομικές διαταραχές και συνοδεύεται από πόνο κατά την διάρκεια ή και εκτός διάρκειας της περιόδου. Ευτυχώς στη χώρα μας αποτελεί την πιο σπάνια μορφή ενδομητρίωσης σε σχέση με τις βορειότερες ευρωπαϊκές χώρες, που φαίνεται να πλήττονται πιο συχνά.

Γυναίκες με οπισθο-περιτοναϊκή ή εν τω βάθει, ή οζώδη ενδομητρίωση – όλοι παρεμφερείς όροι – πονάνε όχι μόνο κατά την διάρκεια της περιόδου, αλλά και κατά τη διάρκεια σεξουαλικών επαφών, εντερικών κενώσεων, ούρησης, ακόμα και κατά τη διάρκεια της μέρας.

Αυτή η μορφή ενδομητρίωσης δημιουργεί όζους, δηλαδή τοπικές διογκώσεις, οι οποίες εστιάζουν σε περιοχές όπως οι σύνδεσμοι της μήτρας που είναι στη βάση του οργάνου πίσω από το περιτοναϊκό κάλυμμα και είναι πλούσιοι σε νευρικά πλέγματα. Αυτά τα ογκίδια με την πάροδο του χρόνου παραμορφώνουν και παγιδεύουν ιστούς, αλλάζουν την τοπική ανατομία και προκαλούν στερεές και συμπαγείς συμφύσεις. Με τον όρο σύμφυση εννοούμε τη συμπλησίαση και συνένωση οργάνων που υπό φυσιολογικές συνθήκες είναι ελεύθερα. Οι ενδομητριωτικές συμφύσεις παρενοχλούν τη λειτουργία του παγιδευμένου οργάνου και με αυτόν τον τρόπο δημιουργούν συμπτώματα όπως πόνο, υπογονιμότητα, κλπ.

Η οπισθο-περιτοναϊκή ενδομητρίωση, όταν συναντάται, μπορεί να συνοδεύεται και από ωοθηκική ή και περιτοναϊκή ενδομητρίωση. Αυτό το σύμπλεγμα δημιουργεί μια εικόνα γενικευμένης πυελικής ενδομητρίωσης, η οποία είναι από τις βαρύτερες μορφές και αποτελεί τη βασικότερη αιτία της γυναικείας υπογονιμότητας και πόνου.

Η υπογονιμότητα αποτελεί ένα ακόμη συνεπακόλουθο της ενδομητριωσης. Η συχνές πυελικές φλεγμονές και ωοθηκικές κύστες λόγω της δραστηριότητας της νόσου δημιουργούν αντίξοες συνθήκες και αυξάνουν τη δυσκολία τεκνοποίησης.

Εδώ γεννούνται φυσικά και τα εξής ερωτήματα.

  • Πόσο σοβαράείναι τα προβλήματα
  • πόσο μόνιμα
  • ποιες και που εντοπίζονται οι πλέον επικίνδυνες βλάβες που επηρεάζουν τη φυσιολογική σύλληψη.

Υπάρχει όμως κι ένα άλλο εξίσου σοβαρό θέμα.

Η αντιδιαμετρικά λανθασμένη υπέρδιάγνωση ενδομητρίωσης σε γυναίκες με υπογονιμότητα η δυσμηνόρροια που στην πραγματικότητα δεν νοσούν από  Ενδομητριωση! Αυτό οδηγεί αφενός σε λανθασμένες θεραπείες και ‘στιγματισμό´της ασθενούς ή και σε ανώφελα χειρουργεία που μπορούν από μόνα τους να προκαλέσουν προβλήματα όπως συμφύσεις κα.

Η περιτοναϊκή και η οπισθοπεριτοναϊκή ενδομητρίωση δεν φαίνεται να συσχετίζονται με κακοήθεια. Η ωοθηκική ενδομητρίωση, αν και σπάνια, έχει συσχετιστεί με κακοήθη εξαλλαγή στο εσωτερικό κύστης σε σχέση με τις άλλες δύο μορφές.

Ενδομητριώματα, τα οποία αναπτύσσονται γρήγορα και έχουν συμπαγή στοιχεία στο εσωτερικό της κύστης, πρέπει να αξιολογούνται με μαγνητική τομογραφία και να αντιμετωπίζονται άμεσα. Και σε αυτές τις περιπτώσεις η λαπαροσκοπική προσπέλαση είναι εφικτή, αλλά η πιθανότητα μετατροπής της επέμβασης σε λαπαροτομία θα πρέπει να έχει συζητηθεί με την ασθενή.

Ιδανική χειρουργική μέθοδος θεωρείται αποκλειστικά η λαπαροσκοπική και μάλιστα για όλες τις μορφές της νόσου.

Να τονίσουμε ότι η πρώτη επέμβαση είναι και η σημαντικότερη, επιβάλλεται να διεξάγεται με απόλυτη φροντίδα, από εξειδικευμένους ιατρούς που γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες της κάθε περίπτωσης, αλλά και σε εξειδικευμένες μονάδες υψηλού τεχνολογικού εξοπλισμού έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η επιτυχία της επέμβασης και να εξαφανίζει την πιθανότητα επανάληψής της. Οι επαναλαμβανόμενες επεμβάσεις φθείρουν τη γονιμότητα των ωοθηκών και επαυξάνουν τον χειρουργικό κίνδυνο.

Τα φάρμακα δεν αποτελούν την πλήρη θεραπεία, καθυστερούν την πρόοδο αλλά δεν θεραπεύουν πλήρως τη νόσο. Τα συμπτώματα όπως στην περίοδο ή στην σεξουαλική επαφή μειώνονται κατά τη διάρκεια της χορηγίας των φαρμάκων, όμως τείνουν να επιστρέφουν σε 2 έως 3 μήνες μετά τη διακοπή τους.

Επιστημονική Ομάδα Κέντρου Ενδομητρίωσης

ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΙ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΙ

Γεώργιος Πιστοφίδης: Διευθυντής Κέντρου Ενδομητρίωσης

Παναγιώτης Μπαλινάκος
Ιωάννης Κουτούκος
Νικόλαος Μπαρδής
Στυλιανός Κογεώργος
Αλέξανδρος Λαζαρίδης

Κέντρο Ενδομητρίωσης